或问谏议大夫阳城於愈,可以爲有道之士乎哉?学广而闻多,不求闻於人也。行古人之道,居於晋之鄙。晋之鄙人,薰其德而善良者几千人。大臣闻而荐之,天子以爲谏议大夫。人皆以爲华,阳子不色喜。居於位五年矣,视其德,如在野,彼岂以富贵移易其心哉?
愈应之曰:是《易》所谓恒其德贞,而夫子凶者也。恶得爲有道之士乎哉?在《易·蛊》之“上九”云:“不事王侯,高尚其事。”《蹇》之“六二”则曰:“王臣蹇蹇,匪躬之故。”夫亦以所居之时不一,而所蹈之德不同也。若《蛊》之“上九”,居无用之地,而致匪躬之节;以《蹇》之“六二”,在王臣之位,而高不事之心,则冒进之患生,旷官之刺兴。志不可则,而尤不终无也。今阳子在位,不爲不久矣;闻天下之得失,不爲不熟矣;天子待之,不爲不加矣。而未尝一言及於政。视政之得失,若越人视秦人之肥瘠,忽焉不加喜戚於其心。问其官,则曰谏议也;问其禄,则曰下大夫之秩秩也;问其政,则曰我不知也。有道之士,固如是乎哉?且吾闻之:有官守者,不得其职则去;有言责者,不得其言则去。今阳子以爲得其言乎哉?得其言而不言,与不得其言而不去,无一可者也。阳子将爲禄仕乎?古之人有云:“仕不爲贫,而有时乎爲贫。”谓禄仕者也。宜乎辞尊而居卑,辞富而居贫,若抱关击柝者可也。盖孔子尝爲委吏矣,尝爲乘田矣,亦不敢旷其职,必曰“会计当而已矣”,必曰“牛羊遂而已矣”。若阳子之秩禄,不爲卑且贫,章章明矣,而如此,其可乎哉?
或曰:否,非若此也。夫阳子恶讪上者,恶爲人臣招其君之过而以爲名者。故虽谏且议,使人不得而知焉。《书》曰:“尔有嘉谟嘉猷,则人告尔後於内,尔乃顺之於外,曰:斯谟斯猷,惟我後之德”若阳子之用心,亦若此者。愈应之曰:若阳子之用心如此,滋所谓惑者矣。入则谏其君,出不使人知者,大臣宰相者之事,非阳子之所宜行也。夫阳子,本以布衣隐於蓬蒿之下,主上嘉其行谊,擢在此位,官以谏爲名,诚宜有以奉其职,使四方後代,知朝廷有直言骨鲠之臣,天子有不僭赏、从谏如流之美。庶岩穴之士,闻而慕之,束带结发,愿进於阙下,而伸其辞说,致吾君於尧舜,熙鸿号於无穷也。若《书》所谓,则大臣宰相之事,非阳子之所宜行也。且阳子之心,将使君人者恶闻其过乎?是啓之也。
或曰:阳子之不求闻而人闻之,不求用而君用之。不得已而起。守其道而不变,何子过之深也?愈曰:自古圣人贤士,皆非有求於闻用也。闵其时之不平,人之不义,得其道。不敢独善其身,而必以兼济天下也。孜孜矻矻,死而後已。故禹过家门不入,孔席不暇暖,而墨突不得黔。彼二圣一贤者,岂不知自安佚之爲乐哉诚畏天命而悲人穷也。夫天授人以贤圣才能,岂使自有余而已,诚欲以补其不足者也。耳目之於身也,耳司闻而目司见,听其是非,视其险易,然後身得安焉。圣贤者,时人之耳目也;时人者,圣贤之身也。且阳子之不贤,则将役於贤以奉其上矣;若果贤,则固畏天命而闵人穷也。恶得以自暇逸乎哉?
或曰:吾闻君子不欲加诸人,而恶讦以爲直者。若吾子之论,直则直矣,无乃伤於德而费於辞乎?好尽言以招人过,国武子之所以见杀於齐也,吾子其亦闻乎?愈曰:君子居其位,则思死其官。未得位,则思修其辞以明其道。我将以明道也,非以爲直而加入也。且国武子不能得善人,而好尽言於乱国,是以见杀。《传》曰:“惟善人能受尽言。”谓其闻而能改之也。子告我曰:“阳子可以爲有之士也。”今虽不能及已,阳子将不得爲善人乎哉?
注音
huo4 wen4 jian4 yi4 dai4 fu1 yang2 cheng2 yu2 yu4, ke3 yi3 wei2 you3 dao4 zhi1 shi4 hu1 zai1? xue2 guang3 er2 wen2 duo1, bu4 qiu2 wen2 yu2 ren2 ye3. xing2 gu3 ren2 zhi1 dao4, ju1 yu2 jin4 zhi1 bi3. jin4 zhi1 bi3 ren2, xun1 qi2 de2 er2 shan4 liang2 zhe3 ji1 qian1 ren2. da4 chen2 wen2 er2 jian4 zhi1, tian1 zi3 yi3 wei2 jian4 yi4 dai4 fu1. ren2 jie1 yi3 wei2 hua2, yang2 zi3 bu4 se4 xi3. ju1 yu2 wei4 wu3 nian2 yi3, shi4 qi2 de2, ru2 zai4 ye3, bi3 qi3 yi3 fu4 gui4 yi2 yi4 qi2 xin1 zai1?
yù yìng zhī yuē : shì 《 yì 》 suǒ wèi héng qí dé zhēn , ér fū zǐ xiōng zhě yě 。 wū dé wéi yǒu dào zhī shì hū zāi ? zài 《 yì · gǔ 》 zhī “ shàng jiǔ ” yún : “ bù shì wáng hóu , gāo shàng qí shì 。 ” 《 jiǎn 》 zhī “ liù èr ” zé yuē : “ wáng chén jiǎn jiǎn , fěi gōng zhī gù 。 ” fū yì yǐ suǒ jū zhī shí bù yī , ér suǒ dǎo zhī dé bù tóng yě 。 ruò 《 gǔ 》 zhī “ shàng jiǔ ” , jū wú yòng zhī dì , ér zhì fěi gōng zhī jié ; yǐ 《 jiǎn 》 zhī “ liù èr ” , zài wáng chén zhī wèi , ér gāo bù shì zhī xīn , zé mào jìn zhī huàn shēng , kuàng guān zhī cì xīng 。 zhì bù kě zé , ér yóu bù zhōng wú yě 。 jīn yáng zǐ zài wèi , bù wéi bù jiǔ yǐ ; wén tiān xià zhī dé shī , bù wéi bù shú yǐ ; tiān zǐ dài zhī , bù wéi bù jiā yǐ 。 ér wèi cháng yī yán jí yú zhèng 。 shì zhèng zhī dé shī , ruò yuè rén shì qín rén zhī féi jí , hū yān bù jiā xǐ qī yú qí xīn 。 wèn qí guān , zé yuē jiàn yì yě ; wèn qí lù , zé yuē xià dà fū zhī zhì zhì yě ; wèn qí zhèng , zé yuē wǒ bù zhī yě 。 yǒu dào zhī shì , gù rú shì hū zāi ? qiě wú wén zhī : yǒu guān shǒu zhě , bù dé qí zhí zé qù ; yǒu yán zé zhě , bù dé qí yán zé qù 。 jīn yáng zǐ yǐ wéi dé qí yán hū zāi ? dé qí yán ér bù yán , yǔ bù dé qí yán ér bù qù , wú yī kě zhě yě 。 yáng zǐ jiāng wéi lù shì hū ? gǔ zhī rén yǒu yún : “ shì bù wéi pín , ér yǒu shí hū wéi pín 。 ” wèi lù shì zhě yě 。 yí hū cí zūn ér jū bēi , cí fù ér jū pín , ruò bào guān jī tuò zhě kě yě 。 gài kǒng zǐ cháng wéi wěi lì yǐ , cháng wéi chéng tián yǐ , yì bù gǎn kuàng qí zhí , bì yuē “ kuài jì dàng ér yǐ yǐ ” , bì yuē “ niú yáng suì ér yǐ yǐ ” 。 ruò yáng zǐ zhī zhì lù , bù wéi bēi qiě pín , zhāng zhāng míng yǐ , ér rú cǐ , qí kě hū zāi ?
huo4 yue1 : fou3 , fei1 ruo4 ci3 ye3 。 fu2 yang2 zi3 wu4 shan4 shang4 zhe3 , wu4 wei2 ren2 chen2 zhao1 qi2 jun1 zhi1 guo4 er2 yi3 wei2 ming2 zhe3 。 gu4 sui1 jian4 qie3 yi4 , shi3 ren2 bu4 de2 er2 zhi1 yan1 。 《 shu1 》 yue1 : “ er3 you3 jia1 mo2 jia1 you2 , ze2 ren2 gao4 er3 hou4 yu2 nei4 , er3 nai3 shun4 zhi1 yu2 wai4 , yue1 : si1 mo2 si1 you2 , wei2 wo3 hou4 zhi1 de2 ” ruo4 yang2 zi3 zhi1 yong4 xin1 , yi4 ruo4 ci3 zhe3 。 yu4 ying4 zhi1 yue1 : ruo4 yang2 zi3 zhi1 yong4 xin1 ru2 ci3 , zi1 suo3 wei4 huo4 zhe3 yi3 。 ru4 ze2 jian4 qi2 jun1 , chu1 bu4 shi3 ren2 zhi1 zhe3 , da4 chen2 zai3 xiang4 zhe3 zhi1 shi4 , fei1 yang2 zi3 zhi1 suo3 yi2 xing2 ye3 。 fu2 yang2 zi3 , ben3 yi3 bu4 yi1 yin3 yu2 peng2 hao1 zhi1 xia4 , zhu3 shang4 jia1 qi2 xing2 yi4 , zhuo2 zai4 ci3 wei4 , guan1 yi3 jian4 wei2 ming2 , cheng2 yi2 you3 yi3 feng4 qi2 zhi2 , shi3 si4 fang1 hou4 dai4 , zhi1 chao2 ting2 you3 zhi2 yan2 gu3 geng3 zhi1 chen2 , tian1 zi3 you3 bu4 jian4 shang3 、 cong2 jian4 ru2 liu2 zhi1 mei3 。 shu4 yan2 xue2 zhi1 shi4 , wen2 er2 mu4 zhi1 , shu4 dai4 jie2 fa4 , yuan4 jin4 yu2 que1 xia4 , er2 shen1 qi2 ci2 shuo1 , zhi4 wu2 jun1 yu2 yao2 shun4 , xi1 hong2 hao4 yu2 wu2 qiong2 ye3 。 ruo4 《 shu1 》 suo3 wei4 , ze2 da4 chen2 zai3 xiang4 zhi1 shi4 , fei1 yang2 zi3 zhi1 suo3 yi2 xing2 ye3 。 qie3 yang2 zi3 zhi1 xin1 , jiang1 shi3 jun1 ren2 zhe3 wu4 wen2 qi2 guo4 hu1 ? shi4 qi3 zhi1 ye3 。
huò yuē : yáng zǐ zhī bù qiú wén ér rén wén zhī , bù qiú yòng ér jūn yòng zhī 。 bù dé yǐ ér qǐ 。 shǒu qí dào ér bù biàn , hé zǐ guò zhī shēn yě ? yù yuē : zì gǔ shèng rén xián shì , jiē fēi yǒu qiú yú wén yòng yě 。 mǐn qí shí zhī bù píng , rén zhī bù yì , dé qí dào 。 bù gǎn dú shàn qí shēn , ér bì yǐ jiān jì tiān xià yě 。 zī zī kū kū , sǐ ér hòu yǐ 。 gù yǔ guò jiā mén bù rù , kǒng xí bù xiá nuǎn , ér mò tū bù dé qián 。 bǐ èr shèng yī xián zhě , qǐ bù zhī zì ān yì zhī wéi lè zāi chéng wèi tiān mìng ér bēi rén qióng yě 。 fū tiān shòu rén yǐ xián shèng cái néng , qǐ shǐ zì yǒu yú ér yǐ , chéng yù yǐ bǔ qí bù zú zhě yě 。 ěr mù zhī yú shēn yě , ěr sī wén ér mù sī jiàn , tīng qí shì fēi , shì qí xiǎn yì , rán hòu shēn dé ān yān 。 shèng xián zhě , shí rén zhī ěr mù yě ; shí rén zhě , shèng xián zhī shēn yě 。 qiě yáng zǐ zhī bù xián , zé jiāng yì yú xián yǐ fèng qí shàng yǐ ; ruò guǒ xián , zé gù wèi tiān mìng ér mǐn rén qióng yě 。 wū dé yǐ zì xiá yì hū zāi ?
huo4 yue1 : wu2 wen2 jun1 zi3 bu4 yu4 jia1 zhu1 ren2 , er2 wu4 jie2 yi3 wei2 zhi2 zhe3 。 ruo4 wu2 zi3 zhi1 lun4 , zhi2 ze2 zhi2 yi3 , wu2 nai3 shang1 yu2 de2 er2 fei4 yu2 ci2 hu1 ? hao4 jin4 yan2 yi3 zhao1 ren2 guo4 , guo2 wu3 zi3 zhi1 suo3 yi3 jian4 sha1 yu2 qi2 ye3 , wu2 zi3 qi2 yi4 wen2 hu1 ? yu4 yue1 : jun1 zi3 ju1 qi2 wei4 , ze2 si1 si3 qi2 guan1 。 wei4 de2 wei4 , ze2 si1 xiu1 qi2 ci2 yi3 ming2 qi2 dao4 。 wo3 jiang1 yi3 ming2 dao4 ye3 , fei1 yi3 wei2 zhi2 er2 jia1 ru4 ye3 。 qie3 guo2 wu3 zi3 bu4 neng2 de2 shan4 ren2 , er2 hao4 jin4 yan2 yu2 luan4 guo2 , shi4 yi3 jian4 sha1 。 《 zhuan4 》 yue1 : “ wei2 shan4 ren2 neng2 shou4 jin4 yan2 。 ” wei4 qi2 wen2 er2 neng2 gai3 zhi1 ye3 。 zi3 gao4 wo3 yue1 : “ yang2 zi3 ke3 yi3 wei2 you3 zhi1 shi4 ye3 。 ” jin1 sui1 bu4 neng2 ji2 yi3 , yang2 zi3 jiang1 bu4 de2 wei2 shan4 ren2 hu1 zai1 ?