古文观止
鲁仲连义不帝秦
佚名 · 汉
未读20繁🖼 做海报✎ 纠错

秦围赵之邯郸。魏安厘王使将军晋鄙救赵,畏秦,止於荡阴不进。

魏王使客将军辛垣衍间入邯郸,因平原君谓赵王曰:“秦所以急围赵者,前与齐闵王争强爲帝,已而复归帝,以齐故;今齐闵王已益弱,方今唯秦雄天下,此非必贪邯郸,其意欲求爲帝。赵诚发使尊秦昭王爲帝,秦必喜,罢兵去。”平原君犹豫未有所决。

此时鲁仲连适游赵,会秦围赵,闻魏将欲令赵尊秦爲帝,乃见平原君,曰:“事将奈何矣?”平原君曰:“胜也何敢言事!百万之衆折於外,今又内围邯郸而不去。魏王使客将军辛垣衍令赵帝秦,今其人在是。胜也何敢言事!”鲁连曰:“始吾以君爲天下之贤公子也,吾乃今然後知君非天下之贤公子也。梁客辛垣衍安在?吾请爲君责而归之!”平原君曰:“胜请爲召而见之於先生。”

平原君遂见辛垣衍曰:“东国有鲁连先生,其人在此,胜请爲绍介,而见之於先生。”辛垣衍曰:“吾闻鲁连先生,齐国之高士也。衍,人臣也,使事有职,吾不愿见鲁连先生也。”平原君曰:“胜已泄之矣。”辛垣衍许诺。

鲁连见辛垣衍而无言。辛垣衍曰:“吾视居此围城之中者,皆有求於平原君者也。今吾视先生之玉貌,非有求於平原君者,曷爲久居此围城中而不去也?”鲁连曰:“世以鲍焦无从容而死者,皆非也。今衆人不知,则爲一身。彼秦,弃礼义,上首功之国也,权使其士,虏使其民,彼则肆然而爲帝,过而遂正於天下,则连有赴东海而死耳,吾不忍爲之民也!所爲见将军者,欲以助赵也。”辛垣衍曰:“先生助之奈何?”鲁连曰:“吾将使梁及燕助之,齐楚则固助之矣。”辛垣衍曰:“燕则吾请以从矣;若乃梁,则吾梁人也,先生恶能使梁助之耶?”鲁连曰:“梁未睹秦称帝之害故也;使梁睹秦称帝之害,则必助赵矣。”辛垣衍曰:“秦称帝之害将奈何?”鲁仲连曰:“昔齐威王尝爲仁义矣,率天下诸侯而朝周。周贫且微,诸侯莫朝,而齐独朝之。居岁余,周烈王崩,诸侯皆吊,齐後往。周怒,赴於齐曰:‘天崩地坼,天子下席,东藩之臣田婴齐後至,则斮之!’威王勃然怒曰:‘叱嗟!而母,婢也!’卒爲天下笑。故生则朝周,死则叱之,诚不忍其求也。彼天子固然,其无足怪。”

辛垣衍曰:“先生独未见夫仆乎?十人而从一人者,宁力不胜、智不若邪?畏之也。”鲁仲连曰:“然梁之比於秦,若仆邪?”辛垣衍曰:“然。”鲁仲连曰:“然则吾将使秦王烹醢梁王!”辛垣衍怏然不悦,曰:“嘻!亦太甚矣,先生之言也!先生又恶能使秦王烹醢梁王?”鲁仲连曰:“固也!待吾言之:昔者鬼侯、鄂侯、文王,纣之三公也。鬼侯有子而好,故入之於纣,纣以爲恶,醢鬼侯;鄂侯争之急,辨之疾,故脯侯;文王闻之,喟然而叹,故拘之於牖里之库百日,而欲令之死。曷爲与人俱称帝王,卒就脯醢之地也?“

“齐闵王将之鲁,夷维子执策而从,谓鲁人曰:‘子将何以待吾君?’鲁人曰:‘吾将以十太牢待子之君。’夷维子曰:‘子安取礼而来待吾君?彼吾君者,天子也。天子巡狩,诸侯辟舍,纳筦键,摄衽抱几,视膳於堂下;天子已食,而听退朝也。’鲁人投其钥,不果纳,不得入於鲁。将之薛,假涂於邹。当是时,邹君死,闵王欲入吊。夷维子谓邹之孤曰:‘天子吊,主人必将倍殡柩,设北面於南方,然後天子南面吊也。’邹之羣臣曰:‘必若此,吾将伏剑而死。’故不敢入於邹。邹、鲁之臣,生则不得事养,死则不得饭含,然且欲行天子之礼於邹、鲁之臣,不果纳。今秦万乘之国,梁亦万乘之国,交有称王之名。睹其一战而胜,欲从而帝之,是使三晋之大臣,不如邹、鲁之仆妾也。

“且秦无已而帝,则且变易诸侯之大臣,彼将夺其所谓不肖,而予其所谓贤,夺其所憎,而与其所爱;彼又将使其子女谗妾,爲诸侯妃姬,处梁之宫,梁王安得晏然而已乎?而将军又何以得故宠乎?”

於是辛垣衍起,再拜谢曰:“始以先生爲庸人,吾乃今日而知先生爲天下之士也!吾请去,不敢复言帝秦!”

秦将闻之,爲却军五十里。适会魏公子无忌夺晋鄙军以救赵击秦,秦军引而去。

於是平原君欲封鲁仲连。鲁仲连辞让者三,终不肯受。平原君乃置酒,酒酣,起,前,以千金爲鲁连寿。鲁连笑曰:“所贵於天下之士者,爲人排患释难、解纷乱而无所取也。即有所取者,是商贾之人也。仲连不忍爲也。”遂辞平原君而去,终身不复见。

注音
qín wéi zhào zhī hán dān。wèi ān lí wáng shǐ jiāng jūn jìn bǐ jiù zhào,wèi qín,zhǐ yú dàng yīn bù jìn。 wèi wáng shǐ kè jiāng jūn xīn yuán yǎn jiàn rù hán dān , yīn píng yuán jūn wèi zhào wáng yuē : “ qín suǒ yǐ jí wéi zhào zhě , qián yǔ qí mǐn wáng zhēng qiáng wéi dì , yǐ ér fù guī dì , yǐ qí gù ; jīn qí mǐn wáng yǐ yì ruò , fāng jīn wéi qín xióng tiān xià , cǐ fēi bì tān hán dān , qí yì yù qiú wéi dì 。 zhào chéng fā shǐ zūn qín zhāo wáng wéi dì , qín bì xǐ , bà bīng qù 。 ” píng yuán jūn yóu yù wèi yǒu suǒ jué 。 cǐ shí lǔ zhòng lián shì yóu zhào , huì qín wéi zhào , wén wèi jiàng yù lìng zhào zūn qín wéi dì , nǎi jiàn píng yuán jūn , yuē : “ shì jiāng nài hé yǐ ? ” píng yuán jūn yuē : “ shèng yě hé gǎn yán shì ! bǎi wàn zhī zhòng zhé yú wài , jīn yòu nèi wéi hán dān ér bù qù 。 wèi wáng shǐ kè jiāng jūn xīn yuán yǎn lìng zhào dì qín , jīn qí rén zài shì 。 shèng yě hé gǎn yán shì ! ” lǔ lián yuē : “ shǐ wú yǐ jūn wéi tiān xià zhī xián gōng zǐ yě , wú nǎi jīn rán hòu zhī jūn fēi tiān xià zhī xián gōng zǐ yě 。 liáng kè xīn yuán yǎn ān zài ? wú qǐng wéi jūn zé ér guī zhī ! ” píng yuán jūn yuē : “ shèng qǐng wéi zhào ér jiàn zhī yú xiān shēng 。 ” píng yuán jūn suì jiàn xīn yuán yǎn yuē : “ dōng guó yǒu lǔ lián xiān shēng , qí rén zài cǐ , shèng qǐng wèi shào jiè , ér jiàn zhī yú xiān shēng 。 ” xīn yuán yǎn yuē : “ wú wén lǔ lián xiān shēng , qí guó zhī gāo shì yě 。 yǎn , rén chén yě , shǐ shì yǒu zhí , wú bù yuàn jiàn lǔ lián xiān shēng yě 。 ” píng yuán jūn yuē : “ shèng yǐ xiè zhī yǐ 。 ” xīn yuán yǎn xǔ nuò 。 lǔ lián jiàn xīn yuán yǎn ér wú yán 。 xīn yuán yǎn yuē : “ wú shì jū cǐ wéi chéng zhī zhōng zhě , jiē yǒu qiú yú píng yuán jūn zhě yě 。 jīn wú shì xiān shēng zhī yù mào , fēi yǒu qiú yú píng yuán jūn zhě , hé wèi jiǔ jū cǐ wéi chéng zhōng ér bù qù yě ? ” lǔ lián yuē : “ shì yǐ bào jiāo wú cōng róng ér sǐ zhě , jiē fēi yě 。 jīn zhòng rén bù zhī , zé wèi yī shēn 。 bǐ qín , qì lǐ yì , shàng shǒu gōng zhī guó yě , quán shǐ qí shì , lǔ shǐ qí mín , bǐ zé sì rán ér wèi dì , guò ér suì zhèng yú tiān xià , zé lián yǒu fù dōng hǎi ér sǐ ěr , wú bù rěn wèi zhī mín yě ! suǒ wèi jiàn jiāng jūn zhě , yù yǐ zhù zhào yě 。 ” xīn yuán yǎn yuē : “ xiān shēng zhù zhī nài hé ? ” lǔ lián yuē : “ wú jiāng shǐ liáng jí yān zhù zhī , qí chǔ zé gù zhù zhī yǐ 。 ” xīn yuán yǎn yuē : “ yān zé wú qǐng yǐ cóng yǐ ; ruò nǎi liáng , zé wú liáng rén yě , xiān shēng wū néng shǐ liáng zhù zhī yé ? ” lǔ lián yuē : “ liáng wèi dǔ qín chēng dì zhī hài gù yě ; shǐ liáng dǔ qín chēng dì zhī hài , zé bì zhù zhào yǐ 。 ” xīn yuán yǎn yuē : “ qín chēng dì zhī hài jiāng nài hé ? ” lǔ zhòng lián yuē : “ xī qí wēi wáng cháng wèi rén yì yǐ , shuài tiān xià zhū hóu ér cháo zhōu 。 zhōu pín qiě wēi , zhū hóu mò cháo , ér qí dú cháo zhī 。 jū suì yú , zhōu liè wáng bēng , zhū hóu jiē diào , qí hòu wǎng 。 zhōu nù , fù yú qí yuē : ‘ tiān bēng dì chè , tiān zǐ xià xí , dōng fān zhī chén tián yīng qí hòu zhì , zé zhuó zhī ! ’ wēi wáng bó rán nù yuē : ‘ chì jiē ! ér mǔ , bì yě ! ’ zú wèi tiān xià xiào 。 gù shēng zé cháo zhōu , sǐ zé chì zhī , chéng bù rěn qí qiú yě 。 bǐ tiān zǐ gù rán , qí wú zú guài 。 ” xīn yuán yǎn yuē : “ xiān shēng dú wèi jiàn fū pú hū ? shí rén ér cóng yī rén zhě , nìng lì bù shèng 、 zhì bù ruò yé ? wèi zhī yě 。 ” lǔ zhòng lián yuē : “ rán liáng zhī bǐ yú qín , ruò pú yé ? ” xīn yuán yǎn yuē : “ rán 。 ” lǔ zhòng lián yuē : “ rán zé wú jiāng shǐ qín wáng pēng hǎi liáng wáng ! ” xīn yuán yǎn yàng rán bù yuè , yuē : “ xī ! yì tài shèn yǐ , xiān shēng zhī yán yě ! xiān shēng yòu wū néng shǐ qín wáng pēng hǎi liáng wáng ? ” lǔ zhòng lián yuē : “ gù yě ! dài wú yán zhī : xī zhě guǐ hóu 、 è hóu 、 wén wáng , zhòu zhī sān gōng yě 。 guǐ hóu yǒu zǐ ér hǎo , gù rù zhī yú zhòu , zhòu yǐ wéi è , hǎi guǐ hóu ; è hóu zhēng zhī jí , biàn zhī jí , gù fǔ hóu ; wén wáng wén zhī , kuì rán ér tàn , gù jū zhī yú yǒu lǐ zhī kù bǎi rì , ér yù lìng zhī sǐ 。 hé wéi yǔ rén jù chēng dì wáng , zú jiù fǔ hǎi zhī dì yě ? qí mǐn wáng jiāng zhī lǔ , yí wéi zǐ zhí cè ér cóng , wèi lǔ rén yuē : ‘ zǐ jiāng hé yǐ dài wú jūn ? ’ lǔ rén yuē : ‘ wú jiāng yǐ shí tài láo dài zǐ zhī jūn 。 ’ yí wéi zǐ yuē : ‘ zǐ ān qǔ lǐ ér lái dài wú jūn ? bǐ wú jūn zhě , tiān zǐ yě 。 tiān zǐ xún shòu , zhū hóu pì shè , nà guǎn jiàn , shè rèn bào jī , shì shàn yú táng xià ; tiān zǐ yǐ shí , ér tīng tuì cháo yě 。 ’ lǔ rén tóu qí yào , bù guǒ nà , bù dé rù yú lǔ 。 jiāng zhī xuē , jiǎ tú yú zōu 。 dāng shì shí , zōu jūn sǐ , mǐn wáng yù rù diào 。 yí wéi zǐ wèi zōu zhī gū yuē : ‘ tiān zǐ diào , zhǔ rén bì jiāng bèi bìn jiù , shè běi miàn yú nán fāng , rán hòu tiān zǐ nán miàn diào yě 。 ’ zōu zhī qún chén yuē : ‘ bì ruò cǐ , wú jiāng fú jiàn ér sǐ 。 ’ gù bù gǎn rù yú zōu 。 zōu 、 lǔ zhī chén , shēng zé bù dé shì yǎng , sǐ zé bù dé fàn hán , rán qiě yù xíng tiān zǐ zhī lǐ yú zōu 、 lǔ zhī chén , bù guǒ nà 。 jīn qín wàn shèng zhī guó , liáng yì wàn shèng zhī guó , jiāo yǒu chēng wáng zhī míng 。 dǔ qí yī zhàn ér shèng , yù cóng ér dì zhī , shì shǐ sān jìn zhī dà chén , bù rú zōu 、 lǔ zhī pú qiè yě 。 qiě qín wú yǐ ér dì , zé qiě biàn yì zhū hóu zhī dà chén , bǐ jiāng duó qí suǒ wèi bù xiào , ér yǔ qí suǒ wèi xián , duó qí suǒ zēng , ér yǔ qí suǒ ài ; bǐ yòu jiāng shǐ qí zǐ nǚ chán qiè , wéi zhū hóu fēi jī , chǔ liáng zhī gōng , liáng wáng ān dé yàn rán ér yǐ hū ? ér jiāng jūn yòu hé yǐ dé gù chǒng hū ? yú shì xīn yuán yǎn qǐ , zài bài xiè yuē : “ shǐ yǐ xiān shēng wéi yōng rén , wú nǎi jīn rì ér zhī xiān shēng wéi tiān xià zhī shì yě ! wú qǐng qù , bù gǎn fù yán dì qín ! ” qín jiāng wén zhī , wèi què jūn wǔ shí lǐ 。 shì huì wèi gōng zǐ wú jì duó jìn bǐ jūn yǐ jiù zhào jī qín , qín jūn yǐn ér qù 。 yú shì píng yuán jūn yù fēng lǔ zhòng lián 。 lǔ zhòng lián cí ràng zhě sān , zhōng bù kěn shòu 。 píng yuán jūn nǎi zhì jiǔ , jiǔ hān , qǐ , qián , yǐ qiān jīn wéi lǔ lián shòu 。 lǔ lián xiào yuē : “ suǒ guì yú tiān xià zhī shì zhě , wéi rén pái huàn shì nàn 、 jiě fēn luàn ér wú suǒ qǔ yě 。 jí yǒu suǒ qǔ zhě , shì shāng gǔ zhī rén yě 。 zhòng lián bù rěn wéi yě 。 ” suì cí píng yuán jūn ér qù , zhōng shēn bù fù jiàn 。
注解
邯郸:赵国都城。魏安厘王:魏国国君。晋鄙:魏国将军。荡阴:魏国地名。客将军:别国人在魏国任将军。辛垣衍:人名。间入:从小路进入。平原君:赵国公子赵胜。赵王:赵孝成王。齐闵王:齐国国君。帝:称帝。鲁仲连:齐国高士。梁:魏国。鲍焦:古代隐士。上首功:崇尚斩首之功。权使其士:用权术驱使士人。虏使其民:把百姓当奴隶。肆然:放肆地。正:同“政”,统治。赴东海而死:投海而死。恶:怎么。齐威王:齐国国君。周烈王:周天子。赴:报丧。斮:斩。叱嗟:怒斥声。而母:你的母亲。婢:婢女。仆:奴仆。烹醢:古代酷刑,煮杀和剁成肉酱。鬼侯、鄂侯、文王:商纣王的三公。醢:剁成肉酱。脯:做成肉干。牖里:地名,即羑里。夷维子:人名。执策:拿着马鞭。太牢:牛羊猪三牲。巡狩:天子巡视。辟舍:让出房屋。纳筦键:交出钥匙。摄衽:整理衣襟。抱几:抱着几案。视膳:侍奉饮食。投其钥:扔下钥匙。假涂:借道。邹:小国名。孤:孤儿,指邹君之子。倍殡柩:把灵柩移到相反方向。饭含:古代丧礼,把米贝放入死者口中。三晋:韩、赵、魏。无已:不止。变易:更换。不肖:不贤。谗妾:说坏话的妾。妃姬:妃子。晏然:安然。再拜:拜两次。庸人:平庸的人。却军:退军。魏公子无忌:信陵君。引而去:撤退。封:封赏。辞让:推辞。置酒:设酒宴。酒酣:酒喝得畅快。前:上前。千金:很多钱。寿:祝寿。排患释难:排除患难。解纷乱:解决纠纷。商贾:商人。
解析
本文记述鲁仲连在秦围邯郸时,义正辞严地劝阻辛垣衍尊秦为帝,最终秦军退却。文章通过对话展现鲁仲连不畏强权、仗义执言的高尚品格,以及他排患释难而无所取的义士风范。语言生动,人物形象鲜明,是《战国策》中的名篇。
原文来源:chinese-poetry/guwenguanzhi · 校验状态:待复核
配套练习
去题库练「鲁仲连义不帝秦」相关题 →
点上面的按钮会按篇名直接搜题(打开即出结果);也可直接进题库按年级找。
诗词雅集 · 中华诗词典藏
收录5766 篇 · 原文均取自公开数据集(chinese-poetry/chinese-poetry),仅供教学学习使用
注解与解析由 AI 辅助整理,并经复核后展示;如发现疏漏请反馈