古文观止
冯谖客孟尝君
佚名 · 汉
未读20繁🖼 做海报✎ 纠错

齐人有冯谖者,贫乏不能自存,使人属孟尝君,愿寄食门下。孟尝君曰:“客何好?”曰:“客无好也。”曰:“客何能?”曰:“客无能也。”孟尝君笑而受之曰:“诺。”

左右以君贱之也,食以草具。居有顷,倚柱弹其剑,歌曰:“长铗归来乎!食无鱼。”左右以告。孟尝君曰:“食之,比门下之客。”居有顷,复弹其铗,歌曰:“长铗归来乎!出无车。”左右皆笑之,以告。孟尝君曰:“爲之驾,比门下之车客。”於是乘其车,揭其剑,过其友曰:“孟尝君客我。”後有顷,复弹其剑铗,歌曰:“长铗归来乎!无以爲家。”左右皆恶之,以爲贪而不知足。孟尝君问:“冯公有亲乎?”对曰,“有老母。”孟尝君使人给其食用,无使乏。於是冯谖不复歌。

後孟尝君出记,问门下诸客:“谁习计会,能爲文收责於薛者乎?”冯谖署曰:“能。”孟尝君怪之,曰:“此谁也?”左右曰:“乃歌夫长铗归来者也。”孟尝君笑曰:“客果有能也,吾负之,未尝见也。”请而见之,谢曰:“文倦於事,愦於忧,而性懧愚,沉於国家之事,开罪於先生。先生不羞,乃有意欲爲收责於薛乎?”冯谖曰:“愿之。”於是约车治装,载券契而行,辞曰:“责毕收,以何市而反?”孟尝君曰:“视吾家所寡有者。”

驱而之薛,使吏召诸民当偿者,悉来合券。券遍合,起,矫命,以责赐诸民。因烧其券。民称万岁。

长驱到齐,晨而求见。孟尝君怪其疾也,衣冠而见之,曰:“责毕收乎?来何疾也!”曰:“收毕矣。”“以何市而反?”冯谖曰;“君之‘视吾家所寡有者’。臣窃计,君宫中积珍宝,狗马实外厩,美人充下陈。君家所寡有者,以义耳!窃以爲君市义。”孟尝君曰:“市义奈何?”曰:“今君有区区之薛,不拊爱子其民,因而贾利之。臣窃矫君命,以责赐诸民,因烧其券,民称万岁。乃臣所以爲君市义也。”孟尝君不悦,曰:“诺,先生休矣!”

後期年,齐王谓孟尝君曰:“寡人不敢以先王之臣爲臣。”孟尝君就国於薛,未至百里,民扶老携幼,迎君道中。孟尝君顾谓冯谖:“先生所爲文市义者,乃今日见之。”

冯谖曰:“狡兔有三窟,仅得免其死耳;今君有一窟,未得高枕而卧也。请爲君复凿二窟。”孟尝君予车五十乘,金五百斤,西游於梁,谓惠王曰:“齐放其大臣孟尝君於诸侯,诸侯先迎之者,富而兵强。”於是梁王虚上位,以故相爲上将军,遣使者黄金千斤,车百乘,往聘孟尝君。冯谖先驱,诫孟尝君曰:“千金,重币也;百乘,显使也。齐其闻之矣。”梁使三反,孟尝君固辞不往也。

齐王闻之,君臣恐惧,遣太傅齎黄金千斤、文车二驷,服剑一,封书,谢孟尝君曰:“寡人不祥,被於宗庙之祟,沉於谄谀之臣,开罪於君。寡人不足爲也;愿君顾先王之宗庙,姑反国统万人乎!”冯谖诫孟尝君曰:“愿请先王之祭器,立宗庙於薛。”庙成,还报孟尝君曰:“三窟已就,君姑高枕爲乐矣。”

孟尝君爲相数十年,无纤介之祸者,冯谖之计也。

注音
qí rén yǒu féng xuān zhě , pín fá bù néng zì cún , shǐ rén zhǔ mèng cháng jūn , yuàn jì shí mén xià 。 mèng cháng jūn yuē : “ kè hé hào ? ” yuē : “ kè wú hào yě 。 ” yuē : “ kè hé néng ? ” yuē : “ kè wú néng yě 。 ” mèng cháng jūn xiào ér shòu zhī yuē : “ nuò 。 ” zuǒ yòu yǐ jūn jiàn zhī yě , shí yǐ cǎo jù 。 jū yǒu qǐng , yǐ zhù tán qí jiàn , gē yuē :“ cháng jiá guī lái hū ! shí wú yú 。” zuǒ yòu yǐ gào 。 mèng cháng jūn yuē :“ shí zhī , bǐ mén xià zhī kè 。” jū yǒu qǐng , fù tán qí jiá , gē yuē :“ cháng jiá guī lái hū ! chū wú chē 。” zuǒ yòu jiē xiào zhī , yǐ gào 。 mèng cháng jūn yuē :“ wèi zhī jià , bǐ mén xià zhī chē kè 。” yú shì chéng qí chē , jiē qí jiàn , guò qí yǒu yuē :“ mèng cháng jūn kè wǒ 。” hòu yǒu qǐng , fù tán qí jiàn jiá , gē yuē :“ cháng jiá guī lái hū ! wú yǐ wèi jiā 。” zuǒ yòu jiē wù zhī , yǐ wèi tān ér bù zhī zú 。 mèng cháng jūn wèn :“ féng gōng yǒu qīn hū ?” duì yuē ,“ yǒu lǎo mǔ 。” mèng cháng jūn shǐ rén jǐ qí shí yòng , wú shǐ fá 。 yú shì féng xuān bù fù gē 。 hòu mèng cháng jūn chū jì , wèn mén xià zhū kè : “ shuí xí jì kuài , néng wèi wén shōu zhài yú xuē zhě hū ? ” féng xuān shǔ yuē : “ néng 。 ” mèng cháng jūn guài zhī , yuē : “ cǐ shuí yě ? ” zuǒ yòu yuē : “ nǎi gē fū cháng jiá guī lái zhě yě 。 ” mèng cháng jūn xiào yuē : “ kè guǒ yǒu néng yě , wú fù zhī , wèi cháng jiàn yě 。 ” qǐng ér jiàn zhī , xiè yuē : “ wén juàn yú shì , kuì yú yōu , ér xìng nìng yú , chén yú guó jiā zhī shì , kāi zuì yú xiān shēng 。 xiān shēng bù xiū , nǎi yǒu yì yù wèi shōu zhài yú xuē hū ? ” féng xuān yuē : “ yuàn zhī 。 ” yú shì yuē chē zhì zhuāng , zài quàn qì ér xíng , cí yuē : “ zhài bì shōu , yǐ hé shì ér fǎn ? ” mèng cháng jūn yuē : “ shì wú jiā suǒ guǎ yǒu zhě 。 ” qū ér zhī xuē , shǐ lì zhào zhū mín dāng cháng zhě , xī lái hé quàn 。 quàn biàn hé , qǐ , jiǎo mìng , yǐ zé cì zhū mín 。 yīn shāo qí quàn 。 mín chēng wàn suì 。 cháng qū dào qí, chén ér qiú jiàn. mèng cháng jūn guài qí jí yě, yì guān ér jiàn zhī, yuē: “zhài bì shōu hū? lái hé jí yě!” yuē: “shōu bì yǐ.” “yǐ hé shì ér fǎn?” féng xuān yuē: “jūn zhī ‘shì wú jiā suǒ guǎ yǒu zhě’. chén qiè jì, jūn gōng zhōng jī zhēn bǎo, gǒu mǎ shí wài jiù, měi rén chōng xià chén. jūn jiā suǒ guǎ yǒu zhě, yǐ yì ěr! qiè yǐ wéi jūn shì yì.” mèng cháng jūn yuē: “shì yì nài hé?” yuē: “jīn jūn yǒu qū qū zhī xuē, bù fǔ ài zǐ qí mín, yīn ér gǔ lì zhī. chén qiè jiǎo jūn mìng, yǐ zhài cì zhū mín, yīn shāo qí quàn, mín chēng wàn suì. nǎi chén suǒ yǐ wéi jūn shì yì yě.” mèng cháng jūn bù yuè, yuē: “nuò, xiān shēng xiū yǐ!” hòu qī nián , qí wáng wèi mèng cháng jūn yuē : “ guǎ rén bù gǎn yǐ xiān wáng zhī chén wéi chén 。 ” mèng cháng jūn jiù guó yú xuē , wèi zhì bǎi lǐ , mín fú lǎo xié yòu , yíng jūn dào zhōng 。 mèng cháng jūn gù wèi féng xuān : “ xiān shēng suǒ wéi wén shì yì zhě , nǎi jīn rì jiàn zhī 。 ” féng xuān yuē : “ jiǎo tù yǒu sān kū , jǐn dé miǎn qí sǐ ěr ; jīn jūn yǒu yī kū , wèi dé gāo zhěn ér wò yě 。 qǐng wèi jūn fù záo èr kū 。 ” mèng cháng jūn yǔ chē wǔ shí shèng , jīn wǔ bǎi jīn , xī yóu yú liáng , wèi huì wáng yuē : “ qí fàng qí dà chén mèng cháng jūn yú zhū hóu , zhū hóu xiān yíng zhī zhě , fù ér bīng qiáng 。 ” yú shì liáng wáng xū shàng wèi , yǐ gù xiàng wèi shàng jiāng jūn , qiǎn shǐ zhě huáng jīn qiān jīn , chē bǎi shèng , wǎng pìn mèng cháng jūn 。 féng xuān xiān qū , jiè mèng cháng jūn yuē : “ qiān jīn , zhòng bì yě ; bǎi shèng , xiǎn shǐ yě 。 qí qí wén zhī yǐ 。 ” liáng shǐ sān fǎn , mèng cháng jūn gù cí bù wǎng yě 。 qí wáng wén zhī , jūn chén kǒng jù , qiǎn tài fù jī huáng jīn qiān jīn 、 wén chē èr sì , fú jiàn yī , fēng shū , xiè mèng cháng jūn yuē : “ guǎ rén bù xiáng , pī yú zōng miào zhī suì , chén yú chǎn yú zhī chén , kāi zuì yú jūn 。 guǎ rén bù zú wéi yě ; yuàn jūn gù xiān wáng zhī zōng miào , gū fǎn guó tǒng wàn rén hū ! ” féng xuān jiè mèng cháng jūn yuē : “ yuàn qǐng xiān wáng zhī jì qì , lì zōng miào yú xuē 。 ” miào chéng , huán bào mèng cháng jūn yuē : “ sān kū yǐ jiù , jūn gū gāo zhěn wéi lè yǐ 。 ” mèng cháng jūn wéi xiàng shù shí nián , wú xiān jiè zhī huò zhě , féng xuān zhī jì yě 。
注解
1. 冯谖(xuān):齐国孟尝君的门客。2. 属(zhǔ):嘱托,托付。3. 寄食:依附别人生活。4. 好(hào):爱好。5. 食(sì)以草具:给他吃粗劣的食物。食,拿食物给人吃。草具,粗劣的饭菜。6. 长铗(jiá):长剑。铗,剑柄,这里指剑。7. 比:比照,等同于。8. 揭:高举。9. 过:拜访。10. 客我:把我当客人对待。11. 恶(wù):厌恶。12. 亲:父母,这里指母亲。13. 给(jǐ):供给。14. 出记:出通告。记,文书、通告。15. 计会(kuài):会计,计算。16. 责(zhài):同“债”。17. 署:签名。18. 负:对不起,辜负。19. 谢:道歉。20. 倦于事:被事务弄得疲倦。21. 愦(kuì)于忧:被忧愁搅得心烦意乱。22. 懧(nuò)愚:懦弱愚笨。懧,同“懦”。23. 羞:感到羞耻。24. 约车治装:准备车马,整理行装。25. 券契:债券契约。26. 市:买。27. 反:同“返”。28. 寡有:缺少。29. 驱而之薛:赶车到薛地。之,往。30. 合券:核对债券。31. 矫命:假托命令。32. 拊(fǔ)爱:抚爱。33. 子其民:把百姓当作子女。34. 贾(gǔ)利之:用商贾的手段向百姓谋利。35. 休矣:算了,歇着吧。36. 期(jī)年:满一年。37. 就国:回到自己的封地。38. 顾:回头看。39. 狡兔有三窟:狡猾的兔子有三个洞穴。40. 乘(shèng):量词,古代四马一车为一乘。41. 梁:魏国,因迁都大梁,又称梁。42. 惠王:梁惠王。43. 放:放逐。44. 虚上位:空出上位。45. 故相:原来的相国。46. 先驱:先赶车回去。47. 重币:厚重的礼物。48. 显使:显贵的使者。49. 三反:多次往返。反,同“返”。50. 固辞:坚决推辞。51. 齎(jī):携带,送。52. 文车二驷:四匹马拉的彩饰车两辆。53. 服剑:佩剑。54. 不祥:不吉利,这里指运气不好。55. 被于宗庙之祟:遭受祖宗降下的灾祸。56. 谄谀(chǎn yú):巴结奉承。57. 不足为:不值得帮助。58. 姑:暂且。59. 反国:返回国都。60. 统万人:治理百姓。61. 祭器:祭祀用的礼器。62. 纤介:细微。介,同“芥”,小草。
解析
本文选自《战国策》,记叙冯谖为孟尝君营就三窟的故事。文章先写冯谖三次弹铗而歌,看似贪得无厌,实为试探孟尝君是否真正礼贤下士;再写他矫命焚券、为孟尝君市义,展现其远见卓识;最后写他游说梁王、请立宗庙,为孟尝君营造三窟,使其为相数十年无纤介之祸。全文通过生动的情节和对话,刻画了冯谖深谋远虑、果敢善断的策士形象,也反映了战国时期养士之风和民本思想。
原文来源:chinese-poetry/guwenguanzhi · 校验状态:待复核
配套练习
去题库练「冯谖客孟尝君」相关题 →
点上面的按钮会按篇名直接搜题(打开即出结果);也可直接进题库按年级找。
诗词雅集 · 中华诗词典藏
收录5766 篇 · 原文均取自公开数据集(chinese-poetry/chinese-poetry),仅供教学学习使用
注解与解析由 AI 辅助整理,并经复核后展示;如发现疏漏请反馈