郑子产有疾。谓子大叔曰:“我死,子必爲政。唯有德者能以宽服民,其次莫如猛。夫火烈,民望而畏之,故鲜死焉。水懦弱,民狎而玩之,则多死焉,故宽难。”疾数月而卒。
大叔爲政,不忍猛而宽。郑国多盗,取人於萑苻之泽。大叔悔之,曰:“吾早从夫子,不及此。”兴徒兵以攻萑苻之盗,尽杀之,盗少止。
仲尼曰:“善哉!政宽则民慢,慢则纠之以猛。猛则民残,残则施之以宽。宽以济猛;猛以济宽,政是以和。”《诗》曰:‘民亦劳止,汔可小康;惠此中国,以绥四方。’施之以宽也。‘毋从诡随,以谨无良;式遏寇虐,惨不畏明。’纠之以猛也。‘柔远能迩,以定我王。’平之以和也。又曰:‘不竞不絿,不刚不柔,布政优优,百禄是遒。’和之至也。”
及子产卒,仲尼闻之,出涕曰:“古之遗爱也。”
注音
zhèng zǐ chǎn yǒu jí 。 wèi zǐ dà shū yuē : “ wǒ sǐ , zǐ bì wéi zhèng 。 wéi yǒu dé zhě néng yǐ kuān fú mín , qí cì mò rú měng 。 fú huǒ liè , mín wàng ér wèi zhī , gù xiǎn sǐ yān 。 shuǐ nuò ruò , mín xiá ér wán zhī , zé duō sǐ yān , gù kuān nán 。 ” jí shù yuè ér zú 。
dà shū wéi zhèng, bù rěn měng ér kuān. zhèng guó duō dào, qǔ rén yú huán fú zhī zé. dà shū huǐ zhī, yuē: “wú zǎo cóng fū zǐ, bù jí cǐ. ” xīng tú bīng yǐ gōng huán fú zhī dào, jìn shā zhī, dào shǎo zhǐ.
zhòng ní yuē : “ shàn zāi ! zhèng kuān zé mín màn , màn zé jiū zhī yǐ měng 。 měng zé mín cán , cán zé shī zhī yǐ kuān 。 kuān yǐ jì měng ; měng yǐ jì kuān , zhèng shì yǐ hé 。 ” 《 shī 》 yuē : ‘ mín yì láo zhǐ , qì kě xiǎo kāng ; huì cǐ zhōng guó , yǐ suí sì fāng 。 ’ shī zhī yǐ kuān yě 。 ‘ wú cóng guǐ suí , yǐ jǐn wú liáng ; shì è kòu nüè , cǎn bù wèi míng 。 ’ jiū zhī yǐ měng yě 。 ‘ róu yuǎn néng ěr , yǐ dìng wǒ wáng 。 ’ píng zhī yǐ hé yě 。 yòu yuē : ‘ bù jìng bù qiú , bù gāng bù róu , bù zhèng yōu yōu , bǎi lù shì qiú 。 ’ hé zhī zhì yě 。 ”
jí zǐ chǎn zú , zhòng ní wén zhī , chū tì yuē : “ gǔ zhī yí ài yě 。 ”